Informatie Polen

 

inleiding

Over Polen bestaan veel vooroordelen. Veel mensen hebben een beeld van Polen dat zich beperkt tot milieuvervuiling, grauwe grijze steden en klaplopers. Niet echt een vakantiebestemming. Maar iedereen die een bezoek aan Polen brengt zal deze vooroordelen gelijk de das omdoen. Polen blijkt groen, de steden levendig en modern, de mensen gastvrij en welwillend. Kortom een fijn vakantieland.
Polen is groot en een groot deel van het land bestaat uit landbouwgrond, maar er is een aantal zeer interessante natuurgebieden. In het noordoosten bevindt zich het beroemde Mazurische merengebied, gevormd tijdens de laatste ijstijd. De omgeving doet denken aan Drente, maar dan uitgestrekter. Kleine dorpjes wisselen met grote bosgebieden. Veel mensen werken hier nog in de landbouw. Ten zuiden van dit merengebied ligt het Biebrza Nationaal Park. Het is een van Europa's belangrijkste wetlands met een ongekende biodiversiteit. De vogelrijkdom is enorm, waardoor het gebied bij vogelaars zeer geliefd is. Ook lopen er elanden en wolven. In het oosten vlak tegen de Wit-Russische grens ligt het oerbos van Bialowieza, een restant van het woud dat ooit het hele laagland van Europa bedekte. Bialowieza is met name bekend vanwege de grote kudde wisenten: de Europese bizons.

In het zuidwesten van Polen bevindt zich in het voormalige Silezië een kleinschalig cultuurlandschap in de vallei van de meanderende rivier de Bóbr. Het landschap is lichtglooiend. Kleine dorpjes wisselen met velden en bossen. De vele kastelen en landhuizen herinneren aan een rijk verleden. De achtergrond van dit lieflijke landschap wordt gevormd door de grillig gevormde bergen van het Reuzengebergte (Pools: Karkonosze), een onderdeel van de Sudeten.
De hoogteverschillen zijn niet groot, hierdoor lenen deze landschappen zich uitstekend voor wandel -en fietsvakanties.

over het land

geografie

Polen (officieel: Rzeczpospolita Polska = Poolse republiek) is een republiek in Centraal-Europa. De totale oppervlakte van Polen is 312.684 km2 en het land is daarmee ongeveer 7,5 keer zo groot als Nederland. Polen meet van noord naar zuid ca. 650 kilometer en van oost naar west ca. 700 kilometer.
Polen ligt aan de Oostzee en grenst aan Duitsland, Tsjechië, Slowakije, Litouwen, Wit-Rusland en Oekraïne. Het grootste deel van Polen bestaat uit vlak laagland. In het zuiden liggen gebergten, waarvan de Tatra het bekendste is. Het is het kleinste hooggebergte van Europa en ligt deels in Polen en deels in Slowakije. Een andere zuidelijke gebergte is het Reuzengebergte (Karkonosze) dat de grens vormt tussen Polen en Tsjechië. De rivier de Bug vormt een gedeelte van de Poolse grens met Oekraïne en Wit-Rusland. De grens met Duitsland wordt grotendeels bepaald door de Oder en de Neisse.

landschap

Polen is over het algemeen een vlak land: 54% van de totale oppervlakte ligt onder de 150 meter, 37% heeft een hoogte tussen 150 en 300 meter. Gebergten komen alleen aan de zuidgrens voor. De Karpaten bestaan uit middelgebergten en hooggelegen plateaus van alpine oorsprong, die worden doorsneden door de bovenlopen van de Odra en de Wisla. De Poolse Karpaten zijn, behalve Bieszcady (Woudkarpaten) een onderdeel van de West-Karpaten. Het hoogste punt van Polen (Rysy, 2499 m) ligt in het Tatramassief. Het Reuzengebergte is een uitloper van de Sudeten en reikt niet hoger dan 1602 m.

Meer dan 9000 meren bedekken ca. 1% van de oppervlakte van Polen. De grootste zijn het Sniardwymeer (109 km2) en het Mamrymeer (102 km2), beide gelegen in Mazurië.
De voornaamste rivier is de Wisla, (Weichsel, 1014 km) die in de Karpaten ontspringt en via Kraków en Warschau naar het noorden stroomt en in de Oostzee uitmondt. De belangrijkste zijrivier van de Wisla is de Bug, die een gedeelte vormt van de Poolse grens met Oekraïne en Wit-Rusland. De andere hoofdrivier is de Odra.

De huidige, typisch Midden-Europese vegetatie dateert vrijwel geheel van na de laatste IJstijd (het Weichselien genoemd naar de Weichsel ofwel Wisla) en in moerasgebieden en in de bergen treft men nog overblijfselen van de toendraflora, uit de tussenijstijden aan, zoals de dwergberk.
Door ontginningen sinds de 13de eeuw en door de beide wereldoorlogen ging veel bos verloren. Er resteert nog bos op ca. 27% van het grondgebied en het beroemde Puszcza Bialowieska, tegen de grens met Wit-Rusland, is het laatste restant van oerwouden die eens geheel Polen bedekten. Van de staatsbossen is ca. 80% naaldwoud (voornamelijk grove den en lariks); het overige gedeelte is loofwoud (voornamelijk eik, beuk, els, linde en berk). Inheemse soorten zijn onder meer de Poolse lariks en de Ojców berk. De moeras- en heidegebieden zijn plantkundig zeer gevarieerd met onder andere 600 soorten mos en 1500 soorten paddestoelen.

De dierenwereld is eveneens Midden-Europees van karakter met een aantal noordelijke elementen als de eland, terwijl Oost-Europese elementen als de vlaktebewonende siezel en soeslik (soort grondeekhoorns) hier hun westgrens bereiken. Het woud van Bialowieza is wereldberoemd vanwege de vrij rondlopende wisenten, de grootste Europese zoogdieren.
De uitgestrekte Mazurische meren, maar ook delen van Pommeren en Wielkopolska zijn zeer belangrijk als broed- en pleisterplaats van veel watervogels, o.a. een groot aantal broedende knobbelzwanen; kraanvogel, aalscholver en zwarte ooievaar. Verder komen hier nog wilde ganzen, wilde eenden, grijze reigers, raven, visarenden en zee-arenden voor. Mazurië is het broedgebied van de witte ooievaar, die nestelen in de dorpjes. In het Mazurische merengebied heeft de bever vrij spel en er komen in de schone riviertjes veel otters voor.
In het Tatragebergte op de grens met Tsjechië en Slowakije ligt een zich over beide landen uitstrekkend nationaal park met o.a. het grootst bekende gemzenras, bruine beren, everzwijnen, wolven, lynxen en wilde katten; ook de alpenmarmot komt hier voor. In de rivieren en meren van Polen komen 55 soorten vis voor waaronder snoek, baars, brasem, harder, forel, zalm, witvis, paling en karper.

bevolking en staat

Polen heeft meer dan 38 miljoen inwoners, voornamelijk Polen. Ongeveer 72 procent van de bevolking woont in de steden. 97% van de bevolking is Rooms-Katholiek. Ca. 1,5% behoort tot de Russisch-Orthodoxe Kerk en 0,5% is protestants, van wie de meeste Lutheranen. De meeste kerkgebouwen van de Russisch-Orthodoxen vindt men in het oosten van het land.

De Republiek Polen (Rzeczpospolita Polska) is een parlementaire republiek, die een twee-kamerstelsel kent met de president als staatshoofd. De wetgevende macht berust bij de lagere kamer, de Sejm (460 leden), en de Senaat (100 senatoren). Het hoogste uitvoerende orgaan is de Raad van Ministers (de regering), waarvan de premier aan het hoofd staat.

geschiedenis

Midden negende eeuw werden de Polanen (letterlijk: de mensen van het veld), die zich gevestigd hadden aan de oevers van de rivier de Warta bij het tegenwoordige Poznan, de dominante stam in deze regio. Hun legendarische hoofdman Piast slaagde erin om de verschillende stammen samen te brengen in een politieke eenheid en noemde de streek Polska, of Polen, naar de naam van de stam. De regio werd later bekend onder de naam Wielkopolska of Groot Polen. De vroegst bekende heerser was een afstammeling van Piast, graaf Mieszko I, die in 966 bekeerd werd tot het christendom. Deze dag wordt beschouwd als het formele begin van de Poolse staat. Tijdens het bewind van Mieszko werd ook de rest van de bevolking gekerstend. In het jaar 1000 werd het eerste aartsbisdom gesticht en in 1025 werd Boleslaw (zoon van Mieszko) tot de eerste koning van Polen gekroond.

In 1138 werd het Poolse grondgebied verdeeld tussen de vier zonen van de overleden koning Boleslaw II. Ze voerden elk een onafhankelijke politiek en verdeelden hun land weer onder talloze erfgenamen waardoor het rijk werd opgedeeld in steeds kleinere hertogdommen. In deze periode vielen de Tartaren binnen en werd de hulp ingeroepen van de Teutoonse ridders die zich vestigden in het noorden van het land en door handel van de Hanze een machtige positie wisten op te bouwen.
In 1384 werd de 11-jarige Jadwiga tot koning (en niet tot koningin!!) gekroond en een jaar later gedwongen om te trouwen met Jagiello, de groothertog van Litouwen, waardoor het grote Pools-Litouwse rijk ontstond. Er brak een tijd aan van veel onenigheid en dreigende oorlogen. Pas onder Kazimierz III Wielki (de Grote) ging Polen weer meespelen. Hij liet overal kastelen bouwen voor de verdediging van het land en bevorderde de ontwikkeling van handel, economie en cultuur. Gevluchte joden uit Midden-Europa werden zonder problemen toegelaten tot Polen en kregen zelfs een geringe mate van zelfbestuur. Het Pools-Litouwse rijk was tussen 1386 en 1572 qua oppervlakte het grootste rijk in Europa, dat zich uitstrekte vanaf de Baltische Zee tot de Zwarte Zee, met het huidige Wit-Rusland en grote delen van het huidige Oekraïne binnen zijn grenzen. In 1569 werden de twee staten nauwer aan elkaar verbonden in het Pools-Litouws Gemenebest.

Eind 15e eeuw vonden er op vele gebieden grote veranderingen plaats in Polen. Zo werd de adel steeds machtiger en kreeg steeds meer openbare functies toebedeeld. In deze eeuw ontstond ook de Poolse Landdag of “Sejim”. Polen kreeg in 1791 de eerste geschreven grondwet in Europa.

Maar dit hervormingsproces stopte met de verdelingen van Polen onder Rusland, Oostenrijk en Pruisen (1772, 1792 en 1795,). Bij de laatste deling verdween Polen van de kaart van Europa om pas na de Eerste Wereldoorlog in 1918 weer te verschijnen. Na de Pools-Russische oorlog (1920-1921) ontstond er een nieuw Polen, dat alle hoop op de toekomst richtte. Deze rustige voorspoedige periode duurde maar kort: op 1 september 1939 vielen meer dan een miljoen Duitse soldaten het land binnen, terwijl de Russen vanuit het oosten binnenvielen. Warschau capituleerde na een ongelijke strijd op 17 september en hierna werd Polen onder de twee agressors verdeeld. Op 17 januari 1945 werd Polen van de Duitsers bevrijd. Bij de Conferentie van Jalta werden de nieuwe grenzen vastgelegd; de Oder-Neisse-linie en de Curzon-lijn. Bijna de helft van het Poolse grondgebied moest echter afgegeven worden aan de toenmalige Sovjet-Unie en in ruil daarvoor werd Polen als het ware naar het westen geschoven. Grote gedwongen volksverhuizingen waren het gevolg.

De communistische partij nam, in nauwe samenwerking met het Sovjetleger, de macht al snel in handen. Bovendien namen zij alle belangrijke posities in en werd het land onder controle gehouden door een uitgebreid politie-apparaat. De bevolking heeft zich altijd verzet tegen deze situatie die nog verergerd werd door de economische situatie met lage lonen en slechte werkomstandigheden. Dit leidde onvermijdelijk tot stakingen die echter met veel geweld werden onderdrukt. In 1980 leidde de ontevredenheid tot een serie stakingen, waarvan die bij de Lenin-werf in Gdansk met stakingsleider Lech Walesa internationaal de volle aandacht trokken. Als reactie op deze ontwikkelingen werd in februari 1981 generaal Jaruzelski premier en in oktober partijleider.

In juni 1989 werden de eerste vrije verkiezingen gehouden voor de nieuwe Senaat. De communisten werden weggevaagd en in januari 1990 hief de communistische partij zichzelf op . Tussen 1990 en 1993 trok het met 45.000 man aanwezige Sovjetleger in Polen zich terug.
Eind 1990 werd Lech Walesa president van Polen. Economisch waren de jaren negentig gunstige jaren met een groei van rond de 6%. In 1995 kwam een geldhervorming tot stand (opwaardering van de zloty waardoor 4 nullen werden verwijderd) en werd een begin gemaakt met de privatisering van kleine en middelgrote staatsbedrijven. In 1999 werd Polen lid van de NAVO. Op 1 mei 2004 trad Polen toe tot de Europese Unie.

De Poolse parlementsverkiezingen van 2007 werden op 21 oktober 2007 vervroegd gehouden voor beide kamers van het parlement van Polen. Op 7 september besloot de Sejm zich te ontbinden nadat de regering was gevallen. De grote winnaar van de verkiezingen, de partij van Donald Tusk, streeft ernaar een coalitieregering te vormen met de PSL en Tusk zelf als premier. Critici van de regering-Kaczynski verwachten, dat deze regering een opener, transparantere politiek zal voeren en de betrekkingen met het buitenland zal herstellen. (bron:wikipedia)

klimaat

Het Poolse klimaat staat afwisselend onder invloed van Atlantische, oceanische en Aziatische, continentale luchtmassa's. Het klimaat vormt dan ook een overgang van een gematigd zeeklimaat in het noorden en westen van het land naar een droog landklimaat in het zuiden en oosten. De Atlantische invloed neemt naar het oosten toe af en daardoor valt er in het westen meer neerslag dan in het oosten.

De neerslag bedraagt in de Karpaten en de Sudeten meer dan 800 mm per jaar; op de plateaus en meervlakten 600 tot 800 mm per jaar en in Centraal-Polen 450 mm. In de maanden september en oktober, de zogenaamde “gouden herfst”, wordt het al frisser en neemt de kans op regen toe, maar het aantal zonnige dagen is nog behoorlijk groot. November en december worden gekenmerkt door veel mist en regen.
De winters duren van ca. half december tot in april en zijn door de oostenwinden in het oosten en het zuiden erg streng met veel sneeuwval. Rivieren en meren zijn in die regio’s dan grotendeels bevroren. In de bergen komt de temperatuur ca. 130 dagen per jaar niet boven het vriespunt uit.
In de lange, warme zomerperiode stijgt de temperatuur gemakkelijk tot boven 25°C; in de winter daalt het kwik tot ver onder 0°C.

Een overzicht van het weer van vorige jaren, het klimaat en de actuele weerinformatie vindt u op: www.weeronline.nl.

Kijkt u voor het klimaat en weer van Silezië bij Jelenia Góra .Voor Noordoost Polen bij Suwalki en Bialystok.

reispapieren en geldzaken

Voor Polen dient u in het bezit te zijn van een geldig paspoort of identiteitskaart. Polen is sinds 1 mei 2004 lid van de Europese Unie, maar heeft de Euro nog niet ingevoerd. De munteenheid is de Poolse zloty (spreek uit zwoty). Zloty's zijn in Nederland te krijgen bij het GWK (Grenswisselkantoor). Bij banken kunt u ook terecht, maar daar heeft u de kans dat ze niet op voorraad zijn. De huidige koers vindt u op www.xe.com.
Het goedkoopste en eenvoudigste is om bij binnenkomst geld te pinnen. Uw pas dient geschikt te zin voor geldopname in het buitenland.

gezondheid en veiligheid

Voor Polen zijn geen bijzondere inentingen nodig. Het water is in het hele land met uitzondering van Warschau goed drinkbaar. Op het platteland in Polen is haast geen criminaliteit. Natuurlijk moet u in de grote steden bedacht zijn op zakkenrollers.

Teken Mensen die veel buiten lopen (met name door hoge vegetatie) hebben kans op het krijgen van teken. Dit zijn kleine (soms slechts een speldenknop groot) mijtachtige insecten die zich vastzetten op uw huid. Zij zijn actief tussen april en november. Controleer ’s avonds altijd even of u teken heeft. Ze zoeken meestal de warme plekjes op zoals de oksels en de schaamstreek. Heeft u een teek, verwijder deze dan met een pincet of speciale tekentang en desinfecteer het plekje. Onthoud dat u een teek heeft gehad en waar hij zat. Er zijn teken die een bacterie (Lyme-ziekte, die ook in Nederland en België voorkomt en een vorm van encefalitis, Frühsommer Meningo Encephalitis FSME) bij zich dragen en dit aan u kunnen overdragen. Daar slechts een klein deel van de teken drager is van de bacterie is de kans op besmetting echter heel klein. Daarnaast is een besmetting met Lyme heel klein als u de teek binnen 12 uur hebt verwijderd. Mocht er na verloop van tijd op deze plek toch wat irritatie ontstaan (jeuk en rode kring) gaat u dan zeker langs een arts. Met antibiotica is de ziekte goed aan te pakken. Voor FSME geldt dit niet. De bacterie bevindt zich in het speeksel van de teek waardoor de besmetting direct kan plaatsvinden. Maar ook voor FSME geldt dat slechts weinig teken besmet zijn met de bacterie. Tegenwoordig is het mogelijk u in te laten enten tegen FSME. Kijkt u voor een overzichtskaart van het voorkomen van de ziekte FSME in Europa op www.baxter.de.
Door lange mouwen te dragen en uw sokken over uw broekspijpen te doen kunt u voorkomen dat teken op uw lichaam komen. Ook insmeren met een middel waar DEET in zit helpt. Kijk op www.lcr.nl en www.gezondheid.be voor uitgebreide informatie hierover.



Heeft u bepaalde medicijnen nodig zorgt u dan dat dit geregistreerd is in een zogenaamd medisch paspoort. Dit kan het verkrijgen van eventueel nieuwe medicijnen vergemakkelijken en eventueel problemen bij de grens voorkomen.
Persoonlijke medicijnen dient u vanzelfsprekend zelf mee te nemen.

Op de website: wijsopreis.nl, vindt u informatie inzake gezondheid en veiligheid, die het Ministerie van buitenlandse zaken verstrekt. Of kijk op www.lcr.nl; de website van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering.
Voor de eventueel nodige inentingen en advies daaromtrent, kunt u zich wenden tot uw huisarts of uw plaatselijke GG&GD. "